over het dizain

Een dizain (mv.: dizaines ?) is een versvorm van tien versregels waarbij elke regel ook 10 lettergrepen telt.

Clement Marot, nestor van de Franse lyriek ten tijde van Scève, bezigde de versvorm al, die kan gezien worden als een uitvloei van het vaak al gebruikte octet (cfr.Chartier’s ‘La Belle Dame Sans Mercy’ in de vorige eeuw).

Maurice Scève hanteert deze erg strikte versvorm in zijn ‘Délie’ van 1544. Hij gebruikt daarbij, op 15 van de 449 dizains van dat werk na, steevast het spiegelrijmschema [ababb ccdcd]. De indeling in 2 kwintetten gesuggereerd door het rijmschema wordt zeker niet aangehouden. Integendeel: de verdelingen 4-6, 6-4, 8-2 etc zijn talrijker in de cyclus…

De basisverdeling der lettergrepen binnen een vers is een versaanhef van 4 lettergrepen met een uitloop naar het rijm in 6 lettergrepen. Uiteraard wordt het aldus gegenereerde verwachtingspatroon bij Scève regelmatig betekenisvol verbroken.

Na Scève werd het dizain als versvorm in Frankrijk en daarbuiten overvleugeld door het Italiaanse sonnet (Ronsard) en steekt het slechts sporadisch de kop op.  Verlaine en Rimbaud speelden er nog wat mee, maar eerder als pastiche.

In het Engelse taalgebied heeft Philip Sidney dizains geschreven, bij ons, in het Nederlands, zijn nauwelijks dizains geschreven. Mij zijn enkel de dizains van Christine D’Haen uit ‘Morgane’ (1995) bekend. Dizains schrijven in het Nederlands is dan ook euh, nogal lastig.

LAIS volgt strikt het dizain van Scève.

Advertenties